Je bent hier:

Geschreven door een Dame

Jane Austen

Door: Elise Prins-Kleuskens

De afgelopen maanden hebben jullie gelezen over vrouwen die publiceerden onder een mannen naam, zoals de zusjes Brontë, en over vrouwen die anoniem publiceerden, zoals Mary Shelley en Mary Astell. Deze maand heb ik een zeer bekende vrouwelijke schrijver voor jullie: Jane Austen. Wie kent haar niet? Nu denk je vast: “Jane Austen, die is zo bekend, die heeft vast altijd gewoon onder haar eigen naam gepubliceerd.” Nee dus. Al trok ze zich wel minder van haar tijdgenoten aan. Toch publiceerde ze haar eerst boek anoniem, maar met de notitie ‘By A Lady’.

Unknown author, Public domain, via Wikimedia Commons

The lady in question

Jane Austen werd geboren in Engeland op 16 december 1775. Haar vader George was de rector van enkele Anglicaanse parochies en was afkomstig uit een respectabele familie. Helaas gaat het niet altijd goed met de financiën, zelfs niet van vooraanstaande families. De tak van de familie waar George deel van uitmaakte had niet veel geld. Tijdens zijn studie ontmoette hij Cassandra Leigh, met wie hij trouwde. Gelukkig had Cassandra een iets beter inkomen uit de erfenis van haar moeder en dus konden ze aardig rond komen.

Samen kregen ze zeven kinderen: James (1765), George (1766), Edward (1767), Henry (1771), Cassandra (1773), Francis (1774) en als laatste Jane.

Samen met haar zus Cassandra werd Jane naar Oxford gestuurd voor onderwijs. Helaas duurde dat niet lang, omdat beide zussen tyfus opliepen, waarna Jane bijna overleed. Na een poosje thuis onderwezen te zijn werden de zussen naar een kostschool gestuurd. Maar ook dat duurde niet lang, want de kosten bleken te hoog te zijn.

De meeste kennis die Jane later op deed kwam uit de boeken die ze las. Vermoedelijk waren dit studieboeken van haar vader en broers. Haar vader stimuleerde haar hierin en zorgde ook voor pen en papier zodat Jane zich kon ontwikkelen als schrijfster. Al tijdens haar tienerjaren schreef ze drie korte toneelstukken. Ook schreef ze gedichten en verhalen, voornamelijk voor haar eigen vermaak en dat van haar familie, die ze bundelde in drie boeken. Vele van deze teksten waren anarchistisch en satirisch.

Als twintiger ontmoette Jane Tom Lefroy. In brieven aan haar zus Cassandra schreef Jane veelvuldig over hem. Ze waren verliefd, maar een huwelijk zat er niet in, omdat ze beiden geen geld tot hun beschikking hadden. Tijdens die periode begon Jane aan haar eerste romans: Elinor and Marianne, First Impressions en Susan. De boeken zouden pas later onder een andere titel verschijnen.

Een stilte volgt

Een aantal jaren blijft het stil. Zuster Cassandra verbrandde zelfs de brieven van Jane uit die periode. We kunnen enkel vermoeden dat de pauze samenhing met haar vaders pensionering, hun gedwongen verhuizing naar Bath en later het overlijden van haar vader. In deze periode werd Jane om haar hand gevraagd door Harris Bigg-Wither, maar trouwen deed ze niet. In een latere brief aan haar nichtje Fanny schreef Jane het advies dat ze alleen moet trouwen als ze daadwerkelijk van de man houdt. “Anything is to be preferred or endured rather then marrying without Affection.” Ja, Jane, alles is beter dan trouwen zonder enige vorm van affectie.

Jane Austen als schrijfster

In Jane’s tijd waren vrouwen niet gemachtigd om contracten te tekenen. Daarom stond er naast vrouwelijke auteurs vaak een mannelijk familielid die voor haar kon tekenen. Daarnaast was men van mening dat een vrouw beter functioneerde als echtgenote en moeder. Om de illusie hoog te houden dat een vrouw niet schreef of slechts parttime schrijfster was werden haar boeken anoniem gepubliceerd. Jane was daarin geen uitzondering. Haar eerste boek Sense and Sensibility (wat ze voorheen Elinor and Marianne noemde en in het Nederlands is vertaald als Verstand en gevoel) verscheen in 1811, anoniem, maar met de toevoeging ‘By A Lady’. Het boek werd gepubliceerd op commissie basis, zodat de uitgever bij een eventuele flop zijn vingers niet zou branden. Gelukkig verkocht het boek goed!

Vervolgens verscheen in 1813 Pride and Prejudice (wat Jane voorheen First Impressions noemde en in het Nederlands is vertaald als Trots en vooroordeel). Op dit boek en de volgende boeken die ze publiceerde stond wederom niet haar naam, maar nu stond op de kaft ‘By the author of Sense and Sensibility’. Mansfield Park volgde in 1814 en Emma in 1815.

“Ik mis er nog een paar,” hoor ik je denken. Dat klopt. Jane Austen heeft nog twee andere bekende titels op haar naam staan. Deze zijn echter na haar dood pas gepubliceerd. Persuasion (Overtuiging) en Northanger Abbey (voorheen Susan genoemd en in het Nederlands vertaald als Abdij van Northanger of Catherine) werden beiden in 1818 gepubliceerd.

Over het algemeen werden Jane’s boeken goed ontvangen, al zijn er weinig recensies bekend. Omdat ze in eerste instantie anoniem werden gepubliceerd was Jane nauwelijks bekend onder haar tijdgenoten. Pas in de 20e eeuw krijgt Jane echt bekendheid, met name doordat andere mensen met haar werk aan de haal gaan, denk aan schilders, filmmakers, maar ook andere schrijvers.

Aan alles komt een einde

Maar even terug naar Jane Austen zelf. Begin 1816 begon ze zich niet goed te voelen, maar negeerde de tekenen nog een poos. Halverwege het jaar was er geen ontkennen meer aan. Ondanks dat ging ze toch door met schrijven tot aan maart van het volgende jaar. Toen was het echt onmogelijk geworden. Haar familie heeft toen nog geprobeerd hulp voor haar te zoeken, maar dat mocht niet meer baten. Op 18 juli overleed Austen op 41 jarige leeftijd. Op haar grafsteen wordt haar geest geprezen, maar dat ze een schrijfster was, dat wordt niet verteld.

Elise Prins-Kleuskens voor Feelgoodboeken.nl